Oleh: Devinarti Seixas
Iha loron ida formsaun ba literasi 2021 oras iha espaçu taun kadaves ami la senti dukur.Iha 2022 formasaun full iha dader to’o lokraik tamba iha area rua ona mak formasaun literasi Konseptu hakerek nain no formasaun literasi ligua jurnalistik.
Hau senti meudia la deskansa taun matan dukur ne’e duni aktividade ne’e loke ami hau nia hanoin oinsa hau labele dukur.Ami kadaves iha osan hola hahan hamutuk maibe la han mos ami sempre kontente hamutuk e iha tempu aula iha diferencia naran mak formador no formadores. Maibe iha minutu balu ami konfersa hamutuk,hahaek hamutuk ate han hemu hamutuk.
Toman ida ne’e halo hau senti katak gerasaun foun presija ita halibur sira no fo hanoin sira ka eduka sira liu husi linguazen diak nune bele mos aban bainrua sira sai lideransa buat ne’ebe ita eduka ba sira bele daet ba ema seluk liu husi sira nia prejensa.
Bebeik maske neneik nune,hau hare’e hau nia alunos ida naran Alysa hatene katak lokraik ema dukur no ida ne’e ssi toman ba ema hotu.
Momentu ida nia komesa lori bebeik termos oan Ida,ba nia dehan ibu hau lori café.Hau kontente mesmo hau lolos hemu café lanu liu tua sabu iha hau nia vida.Hau komesa iha hanoin ida katak Alyse lori ona café e memso ne’e ninian maibe nia ofrese tau iha meja berarti nia senti nia an sai nain iha aktividade literasi ne’e iha duni.
Hau komesa hatoman an hemu café husi termos oan Ida alin Alysa lori ne’e kuando nia sai husi kampus.Iha tauk lano maibe hau rasik la hatene modelo hemu café ne’e oin sa tamba hau toman hemu hanesan we malirin dala ida deit.
Bebeik nune tempu free sira komesa toman malu ona,loron ida lori etu,ida lori modo balu etu ho modo no meudia antes aula ami han hamutuk iha liur tamba regras ita tenki respetu husi buat kiik mak sei sai boot.
Bainhira ami han laiha formador no formadores maibe ami ida deit mak Timor oan.Han hotu troka malu iha oras ba formasaun literasi lingua Jurnalistik no sira diferncia ho literasi konseptu hakerek nain tamba kelas ne’e hotu-hotu eskola iha Universidade taun oras sai ida-ida ba nia kampus no seriu bainhira estuda tamba ne’e hau iha hanoin ida oinsa ba oin.
Taun bebeik nune kadaves Elsa mak lori etu, Dit, Alysa,Tonia hau nudar inan mos hola tamba ita atu difini ita nia gerasaun kuinece nia an no nia kapasidade husi ablidade ne’e rasik.
Lusy ho Dit kadaves lori aihan produtu lokal no hola dosi taun hau iha imagina diak liu hu aranga tan termos ida.Loron ida hu haruka Alysa mak ba ho nia kolega sira maibe dehan laiha.
Ami pasiencia hemu hotu café Ermera deit,join mesmo oituan-oituan tamba formador Sergio mos dukur kuando fila husi kampus.
Bebeik nune hau rasik loron ida hola ona termos oan ne’e.Porsi halo café falun tolu nian.Lae Mocca ka Capochino.Hau lori kuaze semana rua maibe hau ho Delfina ho Juvita deit mak uja tamba seluk izame hotu ona.Bainhira Delfina nia tempu halo fali modo ho Aicafe tahan lori ba ami hateke malu aiii pa ema laiha ona mak lori loss ne’e barak tan.Hau tristi tamba ami kuando barak pasti han hadau malu no Defina hatene saida mak hau nia matan senti.Hakodak lusy ho Flavia mosu taun hau imgina tenaga iha ona. La kleur Tonia ho seluk mai tan taun ami han to’o hotu duni.
Ami senti duni ami nia an ida deit mak Timor oan. Laiha ona sentimentu dehan diferencia tamba Elsa ho Folrenia no Adelina ho Tore mos toman malu ona.
Bebeik nune Alysa la ba na tamba iha aktividade selu o no ita tenki fo liberdade.Hela ami nain hira mak ba kontinua reviu novel CLBK mak Delfina,Vita,no Lucy e ikus Flavia tan.
Hau halo ona Mocca tau iha Termos mean loron-loron nune ami bele hemu tamba han mos ladun gosta nia tamba ema menus ona.
Termos mean laos we malirin nia fatin maibe naran deit termos.Loron ida ami seriu hotu reviu novel no lucy dukur na taun nia dehan fo hau hemu lai.Hau nonok deit tamba lucy hatene katak naran termos.Nia loke dala ida atu hemu nia hanoin we taun loke termos nia matan hemu direta hakfodak manas tamba termos ne’e rasik nia siginfika iha.Hau hare’e nia klmar at hotu semo lakon maibe hau nonok tau ba hau nia laran tamba ne’e hanesan lisaun ida nune sira bele kuidadu kuando mosu ba fatin foun ho situasaun foun.
Lucy hakfodak maibe nia imgina katak ami nain hat la hatene tamba fokus reviu.
Bebeik nune iha loron Ida, hau ho Delfina no Vita ami nain 3 ba han Dosi iha parte Balide nian. Ami seriu los mak hau rona hela Defina hakfodak ba buat ida ne’e be Ami konta historia no kontinua han dosi to’o hotu Delfina ibun manas ona.
Hau dehan la hola we tamba mocca manas iha.Vita hatan diak, e Delfina sei reket ba buat ida maibe ibun manas demaisss taun nia dada termos ne’e dehan hemu lai. Vita fokus hare’e nia hakfodak foin hemu nakal senti manas nia hakilar ami hotu hamnasa kaer kabun.
Ne’e hanesan lisaun ida mai ami nia hamutuk husi buat ne’ebe ema hare’e laiha folin maibe ba ita ne’be liu sempre kuu nia rezutado hodi sai lisaun nune hemu buat ruma liga ho termos pasti ne’e liga ba buat manas diferencia ho Despenser ka jelera hau nia oan sira.
Katak ita nia Prejensa sempre iha historia tamba ita aprende ona literasi sempre hatene siada mak ita bele hakerek.
