Tamba Sa Mak Nu’udar Jerasaun Foun,Hakarak Sai Eskritor/A Tenki Presisa Motivasaun?

Wainhira atu sai eskritor/a,ita tenki define uluk lai saida mak ita atu hakerek,no oinsa mak ita labele baruk para atu hakerek.Entaun ita presisa duni motivasaun ida para bele motiva ita hodi labele baruk atu hakerek,no ita mos bele iha konsentrrasaun diak liu hodi hakerek.Tamba motivasaun hanesan dalan ida no odamatan primeiru ida mai ita atu hahu.Tamba dalaruma ita bele sai baruk atu hakerek,wainhira ita laiha motivasaun ida ne’ebe mak atu motiva ita para atu hakerek.

Maibe dalaruma jerasaun foun sira iha duni motivasaun atu hakerek no mos iha duni vontade para atu hakere, dalaruma jerasaun foun barak mos iha duni ona sira nia obra rasik,maibe tamba ho razaun ida katak governu TIMOR-LESTE la fo valor ba iha jerasaun foun sira nia obra.Tamba ne’e mak sira la publika sai sira nian obra ba publico,tamba ita nia lei espesifiku hodi defende ema nia obra sedauk iha no ita nia lei ne’ebe mak hakerek iha artigo 60º CRDTL ne mos aplika sedauk diak.Nune’e nu’udar jerasaun foun T-L ita senti tristi tebes tamba ita nia obra iha,maibe ita nia governu sedauk tau atesaun diak ba obra jerrasaun foun sira nian,ne’ebe mak iha valor ba nasaun nian futuru. Maibe ita nu’udar jerasaun foun ita lá bele baruk atu hakerek hodi sai eskritor/a,no lá bele foti razaun seluk tan hodi halo ita atu baruk hakerek,maibe foti difikuldadi no dezafiu sira ne’e sai hanesan motivasaun ida mai ita para hodi bele hakerek diak liu tan no barak liu tan .

No mos la’os katak ita nia governo lá tau atensaun mai ita nia obra,maibe sira mak sedauk hatene lolós katak ita jerasaun foun,barak mak iha obra no barak mak hakarak duni atu sai eskritor/a.Nó lalika tauk atu publika ita nia obra ba publiku,tamba ita nia obra balun, ne’ebe ita hakerek ne’e mos importante tebes ba ema seluk hodi hatene no liu-liu ba hirak ne’ebe mak gosta le’e,no wainhira ita publika hela deit ita nia obra,ita nia governu T-L sei tau matan ba ita nia obra no mos ita nia governu bele kria kondisaun ida ne’ebe mak diak mai ita.tamba liu husi konhesimetu ne’ebe mak ita fahe ba ema seluk mak halo ita nia governu no ema seluk hatene.Ita mak jerasaun foun ida ne’ebe mak sei halo mudansa,.Tamba iha liafuan ida ema hatete katak:”SÉ LA’OS AGORA BAINHIRA TAN no NO SÉ LA’OS ITA JERASAUN FOUN SÉ TAN”.

2. NU’UDAR JERASAUN FOUN HAÚ HAKARAK SAI ESKRITOR/A,TAMBA IHA BENEFISIU LUBUK MAK HELIK AN HELA IHA AMI NIA MATAN NO FUAN.

Ita hotu hatene katak iha errã ida globalizasaun no digital ida ne’e,ema barak mak uza hotu ona telemovel mak halo buat hotu-hotu,tamba fasil liu ba sira no mos bele sosa sasan saida deit no fa’an sasan ruma liu husi deit telemovel.tamba ne’e mak nu’udar jerasaun foun hakarak sai ekritor/a,tamba ita bele hetan benefisiu barak liu husi hakerek ne’e rasik, nune’e buat hotu iha ona ita nia oin no ita hare hela no oinsa mak ita uza domin para hakerek deit hodi hetan benefisiu.

No mos ita hotu hatene katak wainhira ema atu hola sasan ruma,sosa nain sira sempre lee uluk mak sasan sira ne’ebe mak sira atu sosa.Entaun liu husi maneira hakerek ne’ebe diak,mak bele atrai sosa nain sira hodi sosa ita nia sasan,tamba hakerek ne’ebe diak mos hanesan fonte ida ne’ebe importante tebes,nune’e ita nu’udar eskritor/a bainhira atu fa’an sasan ruma,ita tenki hakerek buat ne’ebe mak bele atrai duni sosa nain sira.Tamba dalabarak sosa nain sira bainhira atu sosa sasan,sira la’os haré uluk deit ba iha sasan ne’e maibe sira mos lee ho sasan nia naran no palavra sira mak foin sira sosa.

Ita nu’udar eskritor ita bele hakerek saida deit hodi bele hetan osan,buat ida ne’ebe mak importante liu mak ita tenki iha nafatin vontade para atu hakerek,no maneira ne’ebe mak ita hakerek hodi hetan osan ne’e mak ita bele hakerek liu husi:jornal,livru,monografia,artikel no nst.sé ita hakarak hili sai eskritor iha livru mos diak,no ita bele hetan benefisiu barak liu tan sé wainhira ita kria livru barak no hakerek ne’ebe diak.No wainhira ita hakarak hetan benefisiu barak liu tan ne’e depende bá ita nia vontade para atu hakerek.

No iha erra ida agora ne’e joven universidade barak mak baruk atu hakerek sira nia monografia,nune’e ita nu’udar eskritor ita keta husik liu oportunidade ida ne’e hodi hakerek sira nia monografia no mos halo kontratu ho sira hodi selu ita.No ida ne’ebe mak importante mai ita eskritor ne’e mak,ita labele hatete sai fali bá publiku katak sira nia monografia ne’e ita mak haló,tamba sira selu tiha ona ita,ita nu’udar eskritor nia prinsipiu mak hodi buka benefisiu la’os ita atu buka oin. No ida ne’ebe mos impotante tebes mak,wainhira ita hakerek hotu sira nia monografia husi topiku ne’ebe mak sira fó ita keta haluha esplika fila bá sira prosesu tomak halo monografia nó peskiza sira nó mos esplika ba sira katak monografia ne’e kuantidade ga kualidade,keta haluha ita nu’udar eskritor/a ita halo netik pergunta balun husu fila fali ba sira nune’e wainhira sira ba intervista sira labele grogi no hatan sala.

Nu’udar jerasaun foun ita hakarak tebes atu sai eskritor/a,tamba benefisiu lubuk mak helik an hela.wainhira hakarak duni eskritor/a ita labele hakmatek deit iha fatin,maibe ita mos tenki publika ou hatete ba ema ne’ebe mak ita konese katak ita nu’udar eskritor/a,ne’e para ema bele hatene katak ita ne’e eskritor/a,no ema seluk bele husu ajuda mai ita hakerek buat ruma nó selu ita.Tamba ita labele rai subar deit ita nia talentu selae ema seluk lahatene ita nu’udar eskritor/a,no mos ita tenki kaer metin ita nia prinsipiu.

3. HEROI NICOLAU LOBATO

Iha nasaun ida ne’ebe mak hetan ona idependensia husi invasaun nasaun ida,sempre iha heroi ida ne’ebe mak existi iha laran no kontribui no oferese nia an tomak hodi hetan indepedensia.Hanesan nasaun TIMOR-LESTE ne’ebe mak hetan tiha ona nia liberdade nó independesia husi invasaun Indonesia iha 30 de agostu 1999,no mos proklama uluk tiha ona idependensia iha 28 Novembru 1975 mesmo hanran proklasaun Unilateral.

Tinan barak ona hafoin hetan idepedensia husi invasaun Indonesia no governu portugues,to’o agora jerasaun foun barak mak kolia kona ba heroi sé deit mak kontribui ona nia án tomak hodi hetan independensia,nune’e ita labele haluha ita nia heroi NICOLAU LOBATO ne’ebe mak ho naran kompletu NICOLAU DOS REIS LOBATO moris iha municipiu Manatuto postu Soibada iha 24 maiu 1946 no nia mate iha 31 Dezembru 1978.

Nicolau lobato mos nu’udar fundador ASDT ne’ebe muda fila fali sai FRETILIN,durante iha nia luta tomak nia mos sai tiha ona 2º presidenti RDTL(1977-1978),maibe antes nia sai 2º peresidenti,nia mos sai uluk tiha ona primeiru ministru no vice-presidenti RDTL ne’ebe mak presidenti husi FRANSISCO XAVIER DO AMARAL.

Maibe Nicolau lobato sai presitenti durante tinan ida deit,tamba mate tiha iha 31 dezembru 1978,nia hakotu rasik nia vida liu husi nia bala musan ikus ne’ebe nia iha,tamba iha momentu ne’eba nia elementu FALINITIL sira mos barak mak mate,nó mos tamba nia kumpri nia liafuan ne’ebe mak nia hasai katak:”à ULTIMA BALA É AMINHA VITORIA”.Maibe antes ne nia hetan uluk ona tiru husi militar Indonesia nian iha kabun,maibe Nicolau lobato la mate.Nó iha momentu nia tiru malun hasoru militar Indonesia,inimigu sira hakarak atu kaer moris deit Nicolau Lobato maibe nia mate uluk tia.

No até agora povo timor tomak nafatin konta Nicolau Lobato nia historia bá jerasaun foun sira,no konesé Nicolau Lobato hanesan fundador,motivador no mos influensiador,tamba motiva no influensia povo timor tomak no Falintil sira hotu luta hasoru inimigu hodi hetan liberdade.Maske nia mate tinan barak ona maibe nia espiritu da luta no nia domin ba tomak sei la hotu no nafatin metin iha povo nia isin no hanoin ,tamba nia mak luta dor,funu dor no la tauk hasoru dezafiu no difikuldade saida deit mak nia hasoru.

Tamba Nicolau Lobato nia kontribuisaun no luta tomak,hodi oferese nia vida tomak ba ukun rasik an.Governu TIMOR-LRSTE tau palasio presidensial no aeroportu Dili ho naran presidenti Nicolau Lobato no hari nia estatua bo’ot para hodi ita bele hanoin hikas nia luta tomak ba rai ida ne’e,no eskola balun ne’ebe mak existi iha Timor mos uza nia naran.